اين فرمايش شهيد ثانى را صاحب حدائق رد كرده و گذشت كه اين سخن صاحب حدائق ، قبل از او در كلمات مجلسى اول هم آمده است و ايشان مىفرمايد كه قبلىها احتمال داده‌اند كه مراد از خلق سجيّه نباشد بلكه معنايى مرادف با دين باشد . صاحب حدائق فرموده : يكى از معانى خلق ، ايمان است بنابراين ، ظاهر ابتدائى روايت كه ايمان را شرط صحت و اباحهء نكاح مىداند را بايد أخذ كنيم و بگوييم بدون ايمان زوج نكاح عارفه صحيح نيست . صاحب جواهر چنانچه گذشت فرموده : « درست است كه خلق به معناى دين آمده است ولى خلاف ظاهر است . « 1 » البته ايشان توضيح نداده است كه خلاف ظاهر از اين جهت است كه لفظ مشتركى است و كمتر استعمال مىشود و در نتيجه اين معنى مراد نيست يا طبق آن بيانى كه مجلسى اول دارد كه اگر دين باشد بايد عبارت ، حمل بر تأكيد شود و ظاهر ابتدايى لفظ اين است كه براى تأسيس باشد و در مقام بيان شرطيت دو چيز باشد نه اينكه در مقام بيان شرطيت يك چيز باشد و يكى از دو لفظ مفسّر ديگرى باشد . به هر حال ، خلاف ظاهر بودن را ايشان توضيح نمىدهد . سپس مىفرمايد : « بر فرض كه حرف صاحب حدائق را بپذيريم و بگوييم كه ممكن است خلق به معناى ايمان باشد ، اين توجيه در روايت حسين بن بشار الواسطى كه تعبير « دينه و أمانته » در آن آمده است نمىآيد . شما آن روايت را چگونه توجيه مىكنيد ؟ امانت كه به معناى دين استعمال نشده است . » « 2 » اين اعتراض صاحب جواهر به صاحب حدائق است . مناقشه در كلام صاحب جواهر و جواب آن ابتداءً مناقشه‌اى در كلام صاحب جواهر به ذهن مىآيد هر چند مراد ايشان چيز ديگرى است - و آن مناقشه اين است كه صاحب حدائق مىگويد : من به آن روايت

--> ( 1 ) - جواهر الكلام 30 / 97 ( 2 ) - جواهر الكلام 30 / 97